“Vrijwilligerswerk”: een organisatie of vereniging vrijblijvend een handje helpen, zonder dat men daar voor vergoed of toe verplicht wordt.

Vrijwilligerswerk. Een afgebakend begrip, dat toch soms moeilijk te definiëren valt. De Bilzerse Vrijwilligerscentrale houdt bovenstaande omschrijving aan. Je bent geen vrijwilliger als je enkel iets doet voor jezelf, vrienden of familie (vriendendienst) of wanneer je voor het werken betaald wordt. Je mag natuurlijk wel een vrijwilligersvergoeding ontvangen voor de geboden hulp.

Waarom zou je überhaupt vrijwilligen? Wel hierom! Je krijgt niet alleen de kans anderen te helpen, veel voor hen en de omgeving te betekenen, het is bovendien plezant en je haalt er door de talrijke waarderingen veel voldoening uit. Je leert nieuwe mensen kennen, je sociale contacten breiden zich uit, je zelfvertrouwen groeit. Naast het leren van nieuwe dingen, ontwikkel je talenten en doe je je eerste werkervaring op. Vrijwilligen? Alleen maar voordelen!

Geprikkeld? Wil je aan de slag? Dat kan! Er zijn talrijke en diverse vrijwilligersmogelijkheden in en voor Stad Bilzen. Op deze pagina ontdek je de verschillende vrijwilligersactiviteiten die worden aangeboden door organisaties, verenigingen en diensten aangesloten bij de Bilzerse Vrijwilligerscentrale. Onderaan deze pagina lees je nuttige informatie, tips & tools die je op weg helpen in de wereld van vrijwilligerswerk.

Informatie, Tips & Tools


Informatie, Tips & Tools voor vrijwilligers

Wet- en regelgeving

Je gaat (voor het eerst) vrijwilligen. Super! Wat betreft afspraken, lijkt vrijwilligen een relatief gemakkelijk gegeven, maar dat is het vaak niet. Het vrijwilligerswerk in België is immers niet geheel vrijblijvend en valt onder specifieke regel- en wetgeving. De vrijwilligerswetgeving regelt het vrijwilligerswerk in heel België. De wet omschrijft wat vrijwilligerswerk precies inhoudt, wie mag vrijwilligen en in welke organisaties. De wet geldt voor het vrijwilligerswerk op Belgische bodem en voor vrijwilligerswerk dat vanuit België in het buitenland wordt georganiseerd. Zowel individuen als verenigingen en organisaties dienen rekening te houden met een aantal formaliteiten, de algemene regelgeving te respecteren, de wet betreffende vrijwilligerswerk na te leven. Lees hieronder welke regels jij als (toekomstig) vrijwilliger dient te volgen.

Ga vooral niet te licht over de wetgeving! Regelmatig voert de overheid inspecties uit om te controleren of de wetgeving wordt gerespecteerd en wordt nageleefd. Indien de inspectie overtredingen of misbruiken vaststelt, kan jij of de organisatie waarvoor je vrijwilligt gesanctioneerd worden.

Je mag vrijwilligen vanaf het jaar waarin je 16 jaar wordt.

Bepaalde mensen dienen wel eerst wat zaken/formaliteiten in orde brengen vooraleer ze mogen starten met vrijwilligen. Het is erg belangrijk dat zij de formaliteiten in orde brengen, omdat ze anders benadeeld kunnen worden (sanctie/boete, verlies van leefloon, …).  Het gaat over:

  • werklozen of bruggepensioneerden (meldingsplicht – invullen formulier C45B)
    Werklozen of bruggepensioneerden dienen het formulier C45B  in te vullen en te laten ondertekenen door de organisatie waar hij/zij vrijwilligt. Hij/zij geeft vervolgens het ingevulde formulier door aan de vakbond, hulpkas of rechtstreeks aan de RVA. De vrijwilliger mag wel meteen nadat de melding gedaan is effectief starten met het vrijwilligerswerk. De RVA heeft 12 dagen de tijd om op de melding te reageren. Afhankelijk van de reactie van de RVA kan de vrijwilliger blijven vrijwilligen, moeten de taken aangepast worden of moet het vrijwilligen stoppen.
  • mensen die een leefloon van het OCMW krijgen (meldingsplicht bij dossierbeheerder)
    De vrijwilliger die een leefloon van het OCMW krijgt, dient voorafgaand aan de vrijwilligersactiviteit zijn/haar persoonlijke dossierbeheerder bij het OCMW op de hoogte te brengen en diens toestemming/akkoord te vragen. Zonder een schriftelijk akkoord van de dossierbeheerder, riskeert de vrijwilliger zijn/haar uitkering te verliezen.
  • mensen die een uitkering krijgen van de mutualiteit (meldingsplicht bij de adviserend geneesheer van de mutualiteit)
    Voorafgaand aan de vrijwilligersactiviteit dient de vrijwilliger te beschikken over een schriftelijk akkoord van de adviserend geneesheer van de mutualiteit. Zonder dit schriftelijk akkoord, riskeert de vrijwilliger zijn/haar uitkering te verliezen. Let op, een doktersbriefje van de huisdokter volstaat in dit geval niet.
  • vluchtelingen die in een opvangcentrum verblijven
    Lees het dossier ‘Asielzoekers laten vrijwilligen?‘ van het Steunpunt.

Enkel in organisaties zonder winstoogmerk mag je vrijwilligen. Help je in andere organisaties, of bij kennissen/vrienden/familieleden, dan valt dit niet onder de noemer “vrijwilligerswerk”. In onderstaande organisaties mag je vrijwilligen:

  • een vzw
  • een stichting van openbaar nut (Kind en Gezin, Koning Boudewijnstichting, Stichting tegen kanker, … )
  • een feitelijke vereniging (jeugdbeweging, straatcomité, …)
  • een gemeente of OCMW, een school of bibliotheek

Het staat je vrij om in meerdere organisaties te vrijwilligen. Je mag ook vrijwilligerswerk verrichten in de organisatie waar je als werknemer tewerkgesteld bent, maar dan moet de aard van de activiteit grondig verschillen van het dagelijkse werkpakket.

Recht op informatie

Vooraleer je start met het vrijwilligerswerk, is de organisatie verplicht om jou onderstaande zaken mede te delen. Hoe de organisatie jou informeert, bepaalt de organisatie zelf (via een nota, de website, gesprek, …).

  • het doel van de organisatie
  • het soort organisatie: vzw, feitelijke vereniging, gemeentebestuur – dit heeft immers invloed op jouw eigen aansprakelijkheid als vrijwilliger
  • de verzekeringen die er voor je zijn afgesloten
  • de kosten die je (eventueel) krijgt terugbetaald
  • dat je je als vrijwilliger aan de geheimhoudingsplicht moet houden (discretie)

Recht op bescherming volgens het arbeidsrecht

Indien je als vrijwilliger onder gezag werkt, is in principe het arbeidsrecht van toepassing. Hierover heerst erg veel discussie vandaag de dag: de invulling “onder gezag” is niet expliciet gedefinieerd en verschillende partijen hebben een andere mening betreffende de toepassing van de arbeidswetgeving op vrijwilligerswerk. De overheid is de regelgeving hieromtrent aan het uitklaren. Tot er meer duidelijkheid is, is het best dat je onderstaande beschermingsmaatregelen naleeft:

  • werk maximum 4,5 uur aan één stuk
  • respecteer de wettelijke rustpauzes (na 4,5 uur verplicht even pauze te nemen)
  • afhankelijk van je leeftijd, stop je op tijd met werken (15-16 jaar: max. tot 22 uur, 16-18jaar: max. tot 23 uur)

Geheimhoudingsplicht

Met de geheimhoudingsplicht pleit men in eerste instantie voor een zeer bewuste omgang met de informatie die je als vrijwilliger ziet, hoort, krijgt, … wanneer je vrijwilligerswerk verricht. Je dient te allen tijde zeer bewust en discreet om te gaan met de informatie die je verkrijgt, zowel met informatie over personen waar je als vrijwilliger mee in contact komt, als over het reilen en zeilen van de organisatie zelf.

In tweede instantie doelt men op het gegeven dat je geheimen kan vernemen waarover je het stilzwijgen moet bewaren. Dit komt vooral voor bij vrijwilligerswerk in bepaalde sectoren (verzorgings- en gezondheidssector). Specifieke persoonlijke informatie wordt hier vaak in vertrouwen meegedeeld, waarbij dat vertrouwen door jou niet geschaad mag worden. Daarom vraagt men deze informatie geheim te houden.

Een organisatie kan ervoor kiezen om je een vrijwilligersvergoeding uit te betalen. Ze is dit niet verplicht. Indien een organisatie je wel een vergoeding toekent, kan ze dit op twee manieren doen:

  • ze betaalt je een vast forfaitair bedrag (2018: max. €34,03/dag of €1.361,23/jaar)
  • de organisatie betaalt je de kosten terug die je kan bewijzen, bijvoorbeeld een treinticket of een rekening voor een broodje dat de vrijwilliger at tijdens het vrijwilligerswerk

Je hoeft geen belasting te betalen op een vrijwilligersvergoeding, aangezien dit geen loon of inkomen is. Let wel, ga je over het maximumbedrag bij een vaste vergoeding of lever je geen bewijs voor de gemaakte kosten, wordt de vergoeding als een loon bekeken. Dan moet je dus wel belastingen betalen.

De vrijwilligerswet maakt de vrijwilligers (niet per definitie geldig voor bestuursvrijwilligers!) in principe immuun. De organisatie heeft een verzekeringsplicht (burgerrechtelijke aansprakelijkheidsverzekering). Als je als vrijwilliger een fout maakt waarbij iemand anders schade heeft, is de organisatie daar aansprakelijk voor. Schade aan jezelf – lichamelijke ongevallen – valt hier niet onder.

  • Bescherming bij fouten
    Maak je een fout en berokken je schade aan een ander, dan zal de organisatie meestal de schade van de kosten moeten dragen. Dat is zo in een vzw, een koepelorganisatie en haar afdelingen of een openbare organisatie. Bij een feitelijke vereniging, zonder betaalde medewerkers en niet-afhankelijk van een grotere organisatie, ligt het anders; dan hoeft de organisatie de kosten van de schade niet te dragen. Je wordt zelf wellicht aansprakelijk gesteld. Als je een zware fout maakt, of telkens dezelfde fout maakt waar je al vaker op werd gewezen, of als je bedrog pleegt, of een fout maakt met opzet, dan kan het zijn dat je zelf de schade bij fouten moet terugbetalen.
  • Autoverzekering
    Het kan zijn dat je als vrijwilliger met je eigen auto rondrijdt. Wees je er echter van bewust dat een organisatie niet verplicht is om een autoverzekering voor jou af te sluiten. Je dient zelf een autoverzekering burgerrechtelijke aansprakelijkheid af te sluiten. Bij het berokken van schade aan een ander, komt jouw autoverzekering tussen.
  • Verzekering van eigen materiaal
    Een organisatie is niet verplicht om je te vergoeden indien je eigen materiaal stuk gaat tijdens het vrijwilligerswerk. Wees je als vrijwilliger hiervan bewust en laat best zoveel mogelijk eigen materiaal thuis.

Best vraag je bij de organisatie altijd goed na waar de organisatie je precies voor verzekert en waarvoor niet. Zo sta je nooit voor verrassingen en kan je zelf kiezen of je toch nog wil vrijwilligen.

Let op, bestuursvrijwilligers vormen een verhaaltje apart! Meer informatie over bestuurders-bestuursvrijwilligers lees je op de website van het Vlaams Steunpunt Vrijwilligerswerk.

Tips

Spreekt die ene vrijwilligersactiviteit je ongelooflijk aan? Of ontdekte je een vereniging of organisatie waar je maar wat graag als vrijwilliger aan de slag zou gaan? Twijfel niet langer en neem rechtstreeks contact met de organisatie! Hierbij enkele tips waarmee je ongetwijfeld een eerste goede indruk maakt:

Zorg voor een originele aanspreking. Vertel op een enthousiaste manier wat jou aanspreekt en wat jij eventueel voor de organisatie kan betekenen. Verval niet in stereotypen. Wees realistisch qua engagement en overdrijf niet. Kan je je meerwaarde of ervaring aantonen? Verwijs ernaar. Blijf niet zitten met onbeantwoorde vragen, maar vraag meer uitleg of pols naar de mogelijkheid om persoonlijk te mogen langsgaan. Tot slot, verzorg je taalgebruik.

Vrijwilligers zijn enthousiast en hebben een hands-on-mentaliteit; ze ontdekken aan den lijve wat werkt en niet werkt. Toch kan het zijn dat je soms behoefte hebt aan extra ondersteuning of informatie. Ga samen met je organisatie op zoek naar mogelijkheden om je kennis bij te spijkeren. Diverse instanties bieden interessante vormingen en opleidingen aan. Ook bij de Bilzerse vrijwilligerscentrale kan je terecht. Ontdek haar vormingsaanbod voor najaar 2017-voorjaar 2018 hier.

Nuttige links

Slim vrijwilligen? De vrijwilligerswet in een notendop – In deze digitale publicatie worden voor jou de basisregels betreffende vrijwilligerswerk nog eens helemaal uitgediept.

Vrijwilligerswerk.be – Het Vlaamse broertje van de Bilzerse Vrijwilligerscentrale. Op deze website vind je talrijke vrijwilligersmogelijkheden en -activiteiten, verspreid over geheel Vlaanderen. Bovendien kan je er terecht voor meer informatie over jouw rol als vrijwilliger.

Vrijwilligen in het buitenland – Diverse organisaties en instanties (Jint, GoStrange, Europa, Bouworde, …) bieden vrijwilligersmogelijkheden aan onder bescherming van de Belgische wetgeving. Raadpleeg de websites van de betrokken organisaties voor meer informatie.